Wie rood staat, kan niet groen doen 
Duurzaamheid is belangrijk. Schone energie, innovatie en minder uitstoot zijn doelen waar veel Nederlanders zich in kunnen vinden. Maar klimaatbeleid mag nooit een excuus worden voor een overheid die bepaalt hoe mensen moeten leven. 

Juist daarom maakt BBB zich grote zorgen over de reactie van het kabinet op het advies van de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR). 

Volgens BBB gaat het allang niet meer alleen over het terugdringen van uitstoot. Het gaat steeds nadrukkelijker over het sturen van gedrag, het beïnvloeden van keuzes en het vormen van wat beleidsmakers zien als de juiste levensstijl. 

Van klimaatbeleid naar gedragscontrole 

Fractievoorzitter Henk Vermeer wijst op een opvallende passage uit de kabinetsreactie. Daarin schrijft het kabinet dat het maatregelen wil ontwikkelen die ‘de duurzame keuze tot de normale standaard maken’. Vermeer schrok toen hij dat las:

‘Het is niet aan de overheid om te bepalen wat de normale levensstijl van Nederlanders is. Dat bepalen vrije mensen zelf. De overheid moet problemen oplossen, niet burgers opvoeden’. 

Volgens BBB laat juist deze formulering zien dat het kabinet klimaatbeleid niet langer uitsluitend ziet als een technische opgave, maar steeds nadrukkelijker als een middel om gedrag te veranderen. De Wetenschappelijke Klimaatraad gebruikt termen als ‘gedragskennis’, ‘keuze-architectuur’ en het ‘de duurzame keuze tot norm maken’. Achter die bestuurlijke taal schuilt een duidelijke gedachte: de overheid moet de omgeving van burgers zo inrichten dat mensen steeds vaker de door beleidsmakers gewenste keuze maken. 

Volgens BBB wordt het nog zorgelijker wanneer je leest wat de WKR daadwerkelijk adviseert. De raad stelt onder meer dat niet-duurzame keuzes minder aantrekkelijk moeten worden gemaakt, door deze te beprijzen of zelfs te verbieden. Daarnaast adviseert de raad om prikkels voor de consumptie van onder meer vlees, zuivel, benzineauto’s en vliegreizen weg te nemen, bijvoorbeeld door reclame en aanbiedingen te verbieden. 

Ontmoedigen van legale keuzes 

Voor tien dagelijkse keuzes wil het kabinet aanvullende maatregelen laten ontwikkelen. Het gaat daarbij niet alleen over energie of industrie, maar over hoe Nederlanders reizen, wonen, eten, spullen kopen en zelfs wanneer zij elektriciteit gebruiken. Voor BBB laat dat zien hoe ver deze denkrichting inmiddels reikt. 

‘Dit is precies waar BBB voor waarschuwt’, zegt Vermeer. ‘We hebben het hier niet meer alleen over innovatie of schone energie. We hebben het over het ontmoedigen van legale keuzes en het beperken van wat mensen mogen zien, kopen of consumeren.’ 

Juist de voorstellen rond reclame en aanbiedingen laten volgens BBB zien hoe ver deze logica kan gaan. Vlees, zuivel, auto’s en vliegreizen zijn legale producten en diensten. Wanneer de overheid reclame daarvoor gaat beperken omdat die niet passen binnen haar maatschappelijke doelstellingen, ontstaat een principiële vraag. Waar ligt de grens? Vandaag gaat het om een aanbieding voor vlees of een reclame voor een auto. Morgen misschien om andere boodschappen die beleidsmakers als ongewenst beschouwen. 

BBB benadrukt dat censuur en indoctrinatie geen vastgesteld kabinetsbeleid zijn. Maar de partij waarschuwt wel dat de gekozen koers rechtstreeks die kant op kan leiden. Vermeer: ‘BBB zegt niet dat er vandaag al sprake is van censuur of indoctrinatie. Maar als de overheid gaat bepalen welke keuzes wenselijk zijn, welke producten zichtbaar mogen zijn en welke levensstijl de norm wordt, dan begeef je je op een hellend vlak’. 

Proefpersonen in het klimaatexperiment 

De partij maakt zich daarnaast zorgen over de groeiende invloed van ongekozen adviesraden op politieke besluitvorming. ‘Wetenschap is onmisbaar voor goede besluitvorming, maar wetenschap is geen vervanging van democratie’, stelt Vermeer. ‘Nederland wordt bestuurd door gekozen volksvertegenwoordigers die verantwoording afleggen aan de kiezer, niet door adviesraden die politieke voorkeuren presenteren als objectieve noodzaak.’ 

BBB kiest daarom voor een andere koers. Maak duurzame keuzes betaalbaar. ‘Wie rood staat, kan niet groen doen’, benadrukt Vermeer. Investeer in innovatie. Geef mensen perspectief. Maar laat Nederlanders vrij. Vermeer, voorzitter van de BBB-fractie in de Tweede Kamer:

‘Nederlanders zijn geen proefpersonen in een klimaatexperiment. Help mensen verduurzamen, maar laat ze zelf beslissen hoe zij hun leven inrichten’.