Het kabinet heeft laten weten niet te willen investeren in Europese AI-gigafabrieken, terwijl er een Europees initiatief EN geld ligt waar Nederland gewoon op kan aanhaken. Voor BBB is dat niet uit te leggen. Dit gaat niet over een technisch project, maar over de vraag of Nederland straks nog meedoet in de digitale economie, of zichzelf buitenspel zet terwijl de rest doorpakt. 

Tijdens het debat met het kabinet werd duidelijk dat de kern van dit besluit simpel is: er is geen geld op de begroting. En precies daar zit het probleem. Dit kabinet denkt in Excel-sheets en jaarbegrotingen, niet in de toekomst van Nederland. De begroting moet elk jaar opnieuw kloppen, en ondertussen wordt stap voor stap de basis van onze economie uitgekleed. 

Dat zien we niet alleen hier, maar overal. Achterstallig onderhoud aan wegen en bruggen, en nu dus ook geen investeringen in digitale infrastructuur. Korte termijn denken, terwijl de rekening later komt. 

Wat BBB extra zorgen baart, is hoe het kabinet deze keuze onderbouwt. Er wordt verwezen naar rapporten, maar diezelfde rapporten laten juist zien dat dit soort infrastructuur niet vanzelf door de markt tot stand komt en dat investeringen nodig zijn om ontwikkeling op gang te brengen. Toch kiest het kabinet ervoor om niets te doen.  

BBB begrijpt tegelijk heel goed dat er zorgen zijn over energiegebruik en ruimte. Die zijn terecht. Maar dat is een vraag over hoe je het doet, niet óf je het doet. Met slimme keuzes, goede inpassing en duidelijke randvoorwaarden kan dit volgens BBB verantwoord. 

Voor BBB is het helder: Nederland moet niet aan de zijlijn staan, maar meedoen. 

Daarom hebben wij vervolgvragen gesteld aan het kabinet. Omdat wij niet begrijpen dat een besluit met zulke grote gevolgen in de kern terug te voeren lijkt te zijn op één argument: er is geen geld. Omdat wij niet begrijpen dat rapporten die pleiten voor investeringen worden gebruikt om niet te investeren. En omdat wij willen weten waarom dit kabinet kiest voor afwachten, terwijl de rest van de wereld vooruitgaat. 

Ingediende Kamervragen:

1. Herinnert u zich dat u in het commissiedebat Digitale Infrastructuur en Economie aangaf dat het ontbreken van middelen op de begroting de doorslaggevende reden was om niet deel te nemen aan het Europese AI-gigafabriekeninitiatief? 

2. Klopt het dat in de Beslisnota bij de Kamerbrief Positie van het kabinet ten aanzien van deelname aan het Europese AI-gigafabriekeninitiatief staat dat in de StafEZ van 10 maart 2026 is vastgesteld dat binnen de huidige begroting geen ruimte bestaat voor de vereiste financiële verplichtingen?  

3. Klopt het dat eerst is geconcludeerd dat er geen geld beschikbaar was, en dat pas daarna inhoudelijke argumenten, waaronder een verwijzing naar het rapport-Wennink, zijn gebruikt om dit besluit te onderbouwen? Zo nee, kan de staatssecretaris dan precies uiteenzetten in welke volgorde de budgettaire en inhoudelijke afwegingen zijn gemaakt? 

4. Kan de staatssecretaris alsnog de stukken openbaar maken die ten grondslag lagen aan het overleg in de StafEZ van 10 maart 2026, conform het eerder gedane informatieverzoek van de Kamer gedaan tijdens het commissiedebat, waaronder memo’s, notities, berekeningen, scenario’s en de stukken waarmee de staatssecretaris en de betrokken ambtenaren dat overleg zijn ingegaan? Indien volledige openbaarmaking niet mogelijk is, is de staatssecretaris dan bereid om ten aanzien van het deel waarvan openbaring niet mogelijk is, deze stukken vertrouwelijk ter inzage te geven? 

5. Herinnert u zich dat u zich zowel in het debat, als in de Kamerbrief betreft de Positie van het kabinet ten aanzien van deelname aan het Europese AI-gigafabriekeninitiatief beriep op het rapport-Wennink, en dat dat rapport volgens het kabinet geheel in lijn zou zijn met het standpunt van het kabinet om AI-gigafabrieken volledig door de markt te laten financieren?  

6. Bent u het eens dat in het rapport-Wennink staat dat “Nieuwe initiatieven […] zijn (nog) niet volledig privaat te financieren door hoge opstartkosten en lange, onzekere terugverdientermijnen.”?  

7. Bent u het eens dat in het rapport-Wennink staat dat “Publieke financiering – en cofinanciering door EU-instrumenten – kan een vliegwieleffect hebben.”? 

8. Bent u het eens dat in het rapport-Wennink staat dat “Nederland heeft grootschalige private én publieke investeringen nodig.”? 

9. Bent u het met ons eens dat u stelt te handelen in lijn met het rapport-Wennink, terwijl datzelfde rapport expliciet aangeeft dat grootschalige digitale infrastructuur juist níet volledig privaat te financieren is en publieke cofinanciering noodzakelijk is om investeringen los te krijgen? Zo nee, waarom niet? 

10. Is hier niet gewoon sprake van het gebruiken van het rapport-Wennink als dekmantel voor een besluit dat puur budgettair is genomen? Zo nee, waarom niet? 

11. Deelt de staatssecretaris de opvatting dat dit de indruk wekt van cherry picking? Zo nee, waarom niet? 

12. Herinnert u zich dat u zich in het debat ook beriep op het Ecorys-rapport? Kan de staatssecretaris bevestigen dat Ecorys niet concludeert dat een AI-gigafabriek per definitie niet rendabel of niet zinvol is, maar juist dat de meerwaarde afhangt van ontwerp, gebruiksdoel en strategische inbedding? Waarom wordt dit rapport dan door het kabinet wel gebruikt als argument om af te haken? 

13. Deelt de staatssecretaris de opvatting dat ook in dit geval dit de indruk wekt van cherry picking? Zo nee, waarom niet? 

14. Kan de staatssecretaris bevestigen dat het kabinet ervan uitgaat dat Nederlandse partijen later ook rekenkracht kunnen inkopen bij AI-gigafabrieken elders in Europa? Waarop baseert het kabinet de aanname dat die capaciteit bij toenemende schaarste daadwerkelijk beschikbaar blijft voor Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en overheden, in plaats van dat Nederland achteraan aansluit in de rij? 

15. Kan de staatssecretaris ingaan op de analyse van het The Hague Centre for Strategic Studies dat toegang tot kritieke digitale infrastructuur in toenemende mate afhankelijk is van geopolitieke verhoudingen en dat bij schaarste landen primair hun eigen belangen zullen beschermen? Hoe rijmt de staatssecretaris dit met de aanname dat Nederlandse partijen bij toenemende vraag en schaarste probleemloos gebruik kunnen blijven maken van rekenkracht in andere lidstaten of daarbuiten? 

16. Kan de staatssecretaris bevestigen dat het kabinet kiest voor AI-gigafabrieken die volledig door de markt worden gefinancierd? Hoe realistisch acht de staatssecretaris dat, gelet op het feit dat het rapport-Wennink juist wijst op achterblijvende private investeringen? 

17. In de Kamerbrief schrijft het kabinet dat het kiest voor een ontwikkeling van AI-infrastructuur die meegroeit met de marktvraag. Hoe verhoudt zich dat tot de constatering in de onderliggende analyses dat de ontwikkeling van AI-infrastructuur juist sterk aanbodgedreven kan zijn, en dat investeringen in capaciteit zelf vraag, innovatie en ecosysteemvorming aanjagen? Loopt Nederland door deze afwachtende houding niet juist het risico achter te blijven omdat vraag pas ontstaat waar capaciteit al aanwezig is? 

18. Is de staatssecretaris, gelet op het feit dat de doorslaggevende overweging blijkens de beslisnota budgettair was en rapporten waarachter het kabinet zich verschuilt het kabinet lijken te tegenspreken, bereid het besluit alsnog te heroverwegen en de Kamer een scenario te sturen waarin Nederland wél, al dan niet gefaseerd, kan aansluiten bij het Europese AI-gigafabriekeninitiatief? 

19. Kunt u deze vragen in ieder geval voor het tweeminutendebat naar aanleiding van het commissiedebat Digitale Infrastructuur en Economie, een voor een, beantwoorden?