Boeren en vissers zijn de sjaak
Gepubliceerd op 2 december 2025
D66 en CDA: zicht op de wereld, blind voor de regio
Boeren en vissers zijn de sjaak in de vanavond gepresenteerde plannen van D66 en CDA. Ondanks waardering voor het door BBB gevoerde beleid zit het tussenverslag vol grote rode vlaggen. Zo ligt gedwongen krimp van de veestapel weer op tafel, komt het accent weer op uitkoop van boeren, is onteigenen van boeren op basis van stikstofbeleid geen taboe meer en wordt geen vaart gemaakt met het invoeren van de rekenkundige ondergrens. “Deze koers is slecht nieuws voor het platteland”, vat BBB-partijleider Caroline van der Plas het resultaat samen.
De inzet van Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) wordt gewaardeerd. BBB heeft echter grote zorgen over de toekomst van onze boeren, tuinders en vissers in een naar links neigend kabinet. Zo schrijven Jetten en Bontenbal: “Als het stikstofdoel van 2035 niet wordt gehaald, kan als ultieme remedie worden gekort op dier- of fosfaatrechten”. In simpele taal: gedwongen krimp van de veestapel is terug van weggeweest.
Beide onderhandelaars willen het Transitiefonds herstellen. In de vorige vorm was dat grotendeels bedoeld om boeren uit te kopen, waarbij het grootste deel van het geld niet op het boerenerf zelf terechtkwam. Van der Plas: “De tendens is duidelijk. Er zijn al zoveel boeren gestopt en er zullen nog velen stoppen. Dit heeft grote gevolgen voor de regio’s en het platteland. Werkgelegenheid verdwijnt, landschapsbeheer staat onder druk en voedselproductie zal steeds minder worden met hogere prijzen voor vlees en zuivel tot gevolg”. Dinsdag vroeg Van der Plas al om een impactanalyse van de gevolgen van het stoppen van duizenden boeren in Nederland: “Die heeft de minister van LVVN mij toegezegd, maar wie in de regio’s komt, ziet, hoort en voelt de gevolgen al”.
In het tussenverslag is het vergeefs zoeken naar de visserij, behalve als het gaat om het nemen van extra maatregelen voor klimaatdoelen. “De unieke waarde van onze vissers en visserijgemeenschappen economisch, cultureel, traditioneel en culinair, wordt niet eens genoemd. Dat zegt wel wat over hoe deze partijen naar de visserij kijken”, stelt Van der Plas.
Gratis bier
Een andere afwezige is financiële onderbouwing. “De partijen maken de gemakkelijke keuze door de moeilijke keuze te omzeilen”, zegt Van der Plas. “Het gratis bier klotst tegen de plinten. Van partijen die zich beroemen op bestuurlijke ervaring mag meer verantwoordelijkheid worden verwacht”.
De plannen waarin D66 en CDA elkaar soepel hebben weten te vinden, reiken verder dan landbouw alleen. Zo wordt de hypotheekrenteaftrek afgebouwd en rekeningrijden ingevoerd. De spreidingswet en uitbreiding van asielopvang blijven overeind. Zaken waarvan BBB verklaard tegenstander is. Het duo onderhandelaars kiest op vrijwel alle dossiers voor vergaande Europese integratie. Zij zien voorbij aan de grote problemen in eigen land van gemeenten en regio’s, die al jaren met financiële tekorten en achterblijvende voorzieningen kampen. Van der Plas: “Het hele verhaal ademt een grootstedelijke eurofiele koers, terwijl de rest van Nederland wederom nauwelijks wordt gezien. Zicht op de wereld, blind voor de regio”.
BBB blijft constructief meedenken, maar niet over de rug van boeren, tuinders en vissers. En niet voor rekening van gewone mensen die gewoon hun leven willen leiden zonder blanco cheques uit te schrijven voor ambities die over hun hoofden heen gaan. Van der Plas constateert: “De keuzes die Jetten en Bontenbal nu voorstellen zetten onze voedselmakers buiten spel en daarmee onze voedselzekerheid op de tocht. Dat kan en mag geen basis zijn voor een stabiel kabinet. Wij zullen ons blijven inzetten voor een koers die perspectief biedt. We zullen ons verzetten tegen een beleid dat onze landbouw én visserij afbreekt. We zullen opkomen voor burgers en bedrijven wanneer zij ondergeschikt worden gemaakt aan doelen die hun belangen niet dienen”.
De agenda lijkt voort te borduren op de in de kabinetten Rutte ingezette hoge ambities van D66. Ambities waarvan we de laatste jaren moeten constateren dat ze vooral zijn gebaseerd op groene dromen die onuitvoerbaar en onbetaalbaar zijn. Caroline van der Plas: “D66 en CDA hebben elkaar gevonden. Het linkse klimaatkamikazebeleid komt in een hogere versnelling. Regio en platteland staan niet op het netvlies bij de heren. Boeren en vissers zijn het haasje”.
Linkse klimaatkamikaze
In het genoemde strategisch industriebeleid wordt onze basisindustrie opgeofferd aan de droom van groene chemie. Strategische onafhankelijkheid vraagt om meer dan alleen hightech. Hetzelfde geldt voor het opleiden van mensen voor praktische beroepen. De onderhandelaars beseffen niet dat een transitie alleen kan slagen wanneer kennis van de bestaande structuren behouden blijft. Van der Plas: “Wanneer je het heden niet overleeft, heb je niet eens een toekomst”.
De partijleider van BBB duidt de aandacht voor MKB-financiering positief: “Dat is al jaren onze oproep. De aandacht voor de interne Europese markt vraagt allereerst om een gelijk speelveld voor onze bedrijven”. Dat vraagt wél om veel lagere energie- en netwerkkosten en gelijke fiscale regelingen. En daar wrikt het. Want in het akkoord tussen Jetten en Bontenbal is weliswaar sprake van substantiële verlaging van de energiekosten, maar deze sluit niet aan bij de kosten in omliggende landen en rept ook niet over de hogere netwerkkosten en kostencompensatieregelingen.
Wat voor BBB ook een onbegaanbare weg is, is het stapelen van nationale koppen bovenop Europees beleid. Deze worden in het tussenakkoord niet uitgesloten. En daarmee is een gelijk speelveld verder weg dan ooit, constateert Van der Plas.
Er wordt volop ingezet op wind-op-zee, terwijl dit inmiddels volstrekt achterhaald is en investeerders zich terugtrekken. Van der Plas: “Hier ambitieus op blijven doorgaan leidt tot zeer hoge subsidiekosten. Burgers en ondernemers moeten die uiteindelijk opbrengen”. Een volledig circulaire economie in 2050 is volgens BBB volstrekte luchtfietserij. De doelstellingen in de energietransitie zijn niet haalbaar, laat staan dat de nog nauwelijks in gang gezette grondstoffentransitie op deze termijn kan worden doorgevoerd. “Of men moet afscheid willen nemen van een groot deel van onze industrie met het hieraan gekoppelde verdienvermogen en brede welvaart voor Nederland”, benoemt Van der Plas de keuze waarop het tussenakkoord geen antwoord geeft.
Problemen verplaatsen
De plannen van D66 en CDA voor asiel, migratie en arbeidsmigratie staan haaks op waar BBB voor staat. Van der Plas bestempelt het als problemen spreiden in plaats van ze oplossen: “Het moderniseren van het vluchtelingenverdrag, het behoud van de spreidingswet en het creëren van tienduizenden extra opvangplekken vergroten de instroom en drukken zwaar op regio’s die nu al overbelast zijn. Ook tijdelijke verblijfsvergunningen, gesloten opvanglocaties en extra verplichtingen rond arbeidsmigratie schuiven problemen af op gemeenten en ondernemers”. De BBB-leider stelt vast dat met deze voorstellen de druk op Nederland groeit: “En dat terwijl onze regio’s al piepen en kraken. Het is geen oplossing maar het verplaatsen van problemen naar gewone mensen. BBB kiest voor echte grip, niet voor meer lasten die door het land worden verspreid”.
Deel dit artikel
Boeren en vissers zijn de sjaak
D66 en CDA: zicht op de wereld, blind voor de regio
Boeren en vissers zijn de sjaak in de vanavond gepresenteerde plannen van D66 en CDA. Ondanks waardering voor het door BBB gevoerde beleid zit het tussenverslag vol grote rode vlaggen. Zo ligt gedwongen krimp van de veestapel weer op tafel, komt het accent weer op uitkoop van boeren, is onteigenen van boeren op basis van stikstofbeleid geen taboe meer en wordt geen vaart gemaakt met het invoeren van de rekenkundige ondergrens. “Deze koers is slecht nieuws voor het platteland”, vat BBB-partijleider Caroline van der Plas het resultaat samen.
De inzet van Rob Jetten (D66) en Henri Bontenbal (CDA) wordt gewaardeerd. BBB heeft echter grote zorgen over de toekomst van onze boeren, tuinders en vissers in een naar links neigend kabinet. Zo schrijven Jetten en Bontenbal: “Als het stikstofdoel van 2035 niet wordt gehaald, kan als ultieme remedie worden gekort op dier- of fosfaatrechten”. In simpele taal: gedwongen krimp van de veestapel is terug van weggeweest.
Beide onderhandelaars willen het Transitiefonds herstellen. In de vorige vorm was dat grotendeels bedoeld om boeren uit te kopen, waarbij het grootste deel van het geld niet op het boerenerf zelf terechtkwam. Van der Plas: “De tendens is duidelijk. Er zijn al zoveel boeren gestopt en er zullen nog velen stoppen. Dit heeft grote gevolgen voor de regio’s en het platteland. Werkgelegenheid verdwijnt, landschapsbeheer staat onder druk en voedselproductie zal steeds minder worden met hogere prijzen voor vlees en zuivel tot gevolg”. Dinsdag vroeg Van der Plas al om een impactanalyse van de gevolgen van het stoppen van duizenden boeren in Nederland: “Die heeft de minister van LVVN mij toegezegd, maar wie in de regio’s komt, ziet, hoort en voelt de gevolgen al”.
In het tussenverslag is het vergeefs zoeken naar de visserij, behalve als het gaat om het nemen van extra maatregelen voor klimaatdoelen. “De unieke waarde van onze vissers en visserijgemeenschappen economisch, cultureel, traditioneel en culinair, wordt niet eens genoemd. Dat zegt wel wat over hoe deze partijen naar de visserij kijken”, stelt Van der Plas.
Gratis bier
Een andere afwezige is financiële onderbouwing. “De partijen maken de gemakkelijke keuze door de moeilijke keuze te omzeilen”, zegt Van der Plas. “Het gratis bier klotst tegen de plinten. Van partijen die zich beroemen op bestuurlijke ervaring mag meer verantwoordelijkheid worden verwacht”.
De plannen waarin D66 en CDA elkaar soepel hebben weten te vinden, reiken verder dan landbouw alleen. Zo wordt de hypotheekrenteaftrek afgebouwd en rekeningrijden ingevoerd. De spreidingswet en uitbreiding van asielopvang blijven overeind. Zaken waarvan BBB verklaard tegenstander is. Het duo onderhandelaars kiest op vrijwel alle dossiers voor vergaande Europese integratie. Zij zien voorbij aan de grote problemen in eigen land van gemeenten en regio’s, die al jaren met financiële tekorten en achterblijvende voorzieningen kampen. Van der Plas: “Het hele verhaal ademt een grootstedelijke eurofiele koers, terwijl de rest van Nederland wederom nauwelijks wordt gezien. Zicht op de wereld, blind voor de regio”.
BBB blijft constructief meedenken, maar niet over de rug van boeren, tuinders en vissers. En niet voor rekening van gewone mensen die gewoon hun leven willen leiden zonder blanco cheques uit te schrijven voor ambities die over hun hoofden heen gaan. Van der Plas constateert: “De keuzes die Jetten en Bontenbal nu voorstellen zetten onze voedselmakers buiten spel en daarmee onze voedselzekerheid op de tocht. Dat kan en mag geen basis zijn voor een stabiel kabinet. Wij zullen ons blijven inzetten voor een koers die perspectief biedt. We zullen ons verzetten tegen een beleid dat onze landbouw én visserij afbreekt. We zullen opkomen voor burgers en bedrijven wanneer zij ondergeschikt worden gemaakt aan doelen die hun belangen niet dienen”.
De agenda lijkt voort te borduren op de in de kabinetten Rutte ingezette hoge ambities van D66. Ambities waarvan we de laatste jaren moeten constateren dat ze vooral zijn gebaseerd op groene dromen die onuitvoerbaar en onbetaalbaar zijn. Caroline van der Plas: “D66 en CDA hebben elkaar gevonden. Het linkse klimaatkamikazebeleid komt in een hogere versnelling. Regio en platteland staan niet op het netvlies bij de heren. Boeren en vissers zijn het haasje”.
Linkse klimaatkamikaze
In het genoemde strategisch industriebeleid wordt onze basisindustrie opgeofferd aan de droom van groene chemie. Strategische onafhankelijkheid vraagt om meer dan alleen hightech. Hetzelfde geldt voor het opleiden van mensen voor praktische beroepen. De onderhandelaars beseffen niet dat een transitie alleen kan slagen wanneer kennis van de bestaande structuren behouden blijft. Van der Plas: “Wanneer je het heden niet overleeft, heb je niet eens een toekomst”.
De partijleider van BBB duidt de aandacht voor MKB-financiering positief: “Dat is al jaren onze oproep. De aandacht voor de interne Europese markt vraagt allereerst om een gelijk speelveld voor onze bedrijven”. Dat vraagt wél om veel lagere energie- en netwerkkosten en gelijke fiscale regelingen. En daar wrikt het. Want in het akkoord tussen Jetten en Bontenbal is weliswaar sprake van substantiële verlaging van de energiekosten, maar deze sluit niet aan bij de kosten in omliggende landen en rept ook niet over de hogere netwerkkosten en kostencompensatieregelingen.
Wat voor BBB ook een onbegaanbare weg is, is het stapelen van nationale koppen bovenop Europees beleid. Deze worden in het tussenakkoord niet uitgesloten. En daarmee is een gelijk speelveld verder weg dan ooit, constateert Van der Plas.
Er wordt volop ingezet op wind-op-zee, terwijl dit inmiddels volstrekt achterhaald is en investeerders zich terugtrekken. Van der Plas: “Hier ambitieus op blijven doorgaan leidt tot zeer hoge subsidiekosten. Burgers en ondernemers moeten die uiteindelijk opbrengen”. Een volledig circulaire economie in 2050 is volgens BBB volstrekte luchtfietserij. De doelstellingen in de energietransitie zijn niet haalbaar, laat staan dat de nog nauwelijks in gang gezette grondstoffentransitie op deze termijn kan worden doorgevoerd. “Of men moet afscheid willen nemen van een groot deel van onze industrie met het hieraan gekoppelde verdienvermogen en brede welvaart voor Nederland”, benoemt Van der Plas de keuze waarop het tussenakkoord geen antwoord geeft.
Problemen verplaatsen
De plannen van D66 en CDA voor asiel, migratie en arbeidsmigratie staan haaks op waar BBB voor staat. Van der Plas bestempelt het als problemen spreiden in plaats van ze oplossen: “Het moderniseren van het vluchtelingenverdrag, het behoud van de spreidingswet en het creëren van tienduizenden extra opvangplekken vergroten de instroom en drukken zwaar op regio’s die nu al overbelast zijn. Ook tijdelijke verblijfsvergunningen, gesloten opvanglocaties en extra verplichtingen rond arbeidsmigratie schuiven problemen af op gemeenten en ondernemers”. De BBB-leider stelt vast dat met deze voorstellen de druk op Nederland groeit: “En dat terwijl onze regio’s al piepen en kraken. Het is geen oplossing maar het verplaatsen van problemen naar gewone mensen. BBB kiest voor echte grip, niet voor meer lasten die door het land worden verspreid”.